Op-Edartificial-intelligence9 min

Dit hebben we eerder gezien

Een groene computerterminal uit de jaren zeventig met een knipperende cursor naast een smartphone met een open agent-chat, op een houten bureau bij een raam met dennenbomen

Deel 2 van The Personal OS: zestig jaar computers, heen en weer tussen de machine van een ander en je eigen machine, van time-sharing-terminals tot MCP, en waarom het centrum altijd terugkomt.

Table of Contents

In DutchThe Dutch version of We've been here before.

Het stuk van vorige week eindigde met de belofte om terug te gaan naar de eerdere slingerbewegingen, te beginnen bij de terminal, dus daar begin ik.

Halverwege de jaren zestig was de computer meestal niet van jou als je iets wilde uitrekenen. Je zat aan een terminal - een toetsenbord en een printer, later een scherm - die vastzat aan een mainframe ergens anders, en dat mainframe deelde je met een heleboel andere mensen. Time-sharing hakte de aandacht van die machine in plakjes zodat iedereen aan de beurt kwam, en bedrijven verkochten die tijd per minuut. Zelf kon de terminal niets, want al het denkwerk gebeurde in het centrum, en het centrum besliste wat je mocht draaien.

In juni 2025 gaf Andrej Karpathy een talk waarin hij werken met LLM’s vergeleek met computers in de jaren zestig: het model is de dure machine in de cloud, en wij zitten allemaal aan thin clients en delen hem.

Het rad

In 1968 schreven twee engineers, T. H. Myer en Ivan Sutherland, een paper over display processors. Het viel ze op dat elke keer dat ze een taak uit de hoofdcomputer naar een aparte grafische eenheid verhuisden, die eenheid ging groeien. Hij kreeg zijn eigen geheugen en zijn eigen instructies, tot het een volwaardige computer was, en dan werd uit die computer weer de volgende taak gehaald. Ze noemden het het wheel of reincarnation, het rad van wedergeboorte.

Volgens mij draaien organisaties hetzelfde rondje, alleen langzamer. Werk verhuist uit het centrum naar waar mensen het echt voor elkaar krijgen, het wordt daar groot, en dan haalt het centrum het weer binnen, meestal met een rekening erbij.

De slingerbewegingen

Dus heb ik een lijst gemaakt van elke keer dat de slinger heen en weer ging tussen de machine van een ander en je eigen machine, sinds ongeveer 1965. Het is een ruwe lijst (historici vinden vast dingen om over te steggelen, en dat mag gerust), maar het patroon was duidelijker dan ik had verwacht.

  1. 1965CentraalTime-sharing. Je huurt minuten op het mainframe van een ander, via een terminal die in zijn eentje niets kan.
  2. 1977ThuisDe personal computer. De Apple II, de Commodore PET en de TRS-80 zetten een complete machine op je bureau.
  3. 1979ThuisVisiCalc. Met een spreadsheet op een Apple II rekenen mensen zelf, zonder de automatiseringsafdeling.
  4. 1995CentraalDe Network Computer. Larry Ellison van Oracle pitcht een goedkoop kastje zonder harde schijf dat alles vanaf de server draait, maar dat wordt nooit wat.
  5. 2000CentraalSaaS. Salesforce begint als 'The End of Software': je tools verhuizen naar de servers van een ander, gehuurd per seat.
  6. 2007CentraalDe iPhone. Een computer in je broekzak, en een jaar later een App Store die bepaalt wat erop mag draaien.
  7. 2011ThuisBring your own device. Mensen nemen hun eigen telefoon en laptop mee naar het werk, en IT moet er ruimte voor maken.
  8. 2019ThuisLocal-first. "You own your data, in spite of the cloud."
  9. 2023CentraalLLM's in de cloud. Intelligentie als dienst waarvoor je naar verbruik betaalt, en Andrej Karpathy die het model een nieuw soort besturingssysteem noemt.
  10. 2024ThuisMCP en bring your own AI. Een open protocol om modellen op je eigen tools aan te sluiten, en 78% van de AI-gebruikers die hun eigen AI meenemen naar het werk.
  11. 2026ThuisHet personal OS. Weer agents in een terminal, alleen werken ze nu op jouw machine, met jouw data.
Zestig jaar computers, heen en weer tussen de machine van een ander en je eigen machine, 1965 tot 2026. Bronnen onderaan.

De rij met VisiCalc is mijn favoriet. Het kwam op 17 oktober 1979 uit voor de Apple II, en heel wat mensen kochten een Apple II alleen om VisiCalc te kunnen draaien. Veel van die computers belandden op kantoor, vaak zonder langs de automatiseringsafdeling te gaan. Zo werden spreadsheets de ruggengraat van de financiële afdeling, van buiten naar binnen.

Daarna kwam het centrum terug. Rond 1995 begon Larry Ellison de Network Computer te pitchen: een goedkoop kastje zonder harde schijf dat alles van een server laadde. Het werd nooit zo groot als Ellison voorspelde. Vijf jaar later begon Salesforce met zijn campagne ‘End of Software’. Binnen tien jaar draaide een flink deel van onze werktools toch vanaf een server, alleen nu in een browser, en betaalden we per seat. Ellison was zo’n tien jaar te vroeg (ook een manier om gelijk te krijgen).

De iPhone kan ik het lastigst plaatsen. Hij zette een echte computer in ieders broekzak, en dat lijkt bij de thuiskant te horen, maar vanaf 2008 bepaalde de App Store wat erop mocht draaien. Tsja, dan heb je een terminal met een heel mooi scherm. En toen namen mensen die telefoons mee naar het werk en moest IT er ruimte voor maken, en dat duwde de slinger weer de andere kant op.

In 2019 publiceerde Ink & Switch Local-first software, met als ondertitel “You own your data, in spite of the cloud”. Een groot deel van deze serie leunt op dat essay. Geoffrey Litt ging er in 2023 op door en schreef over malleable software in the age of LLMs: je gebruikt een tool, en als je tegen een grens aanloopt, vraag je de AI om hem aan te passen. Maggie Appleton noemt hetzelfde home-cooked software, gemaakt door en voor een handjevol mensen.

Wat me verraste toen ik de lijst maakte, is dat geen van beide kanten ooit voorgoed wint. Een beweging naar de mens lijkt te beginnen als mensen op hun eigen machine iets kunnen wat de centrale machine ze niet laat doen. Die eindigt als het centrum het opslokt en aan ze terugverkoopt.

De leverancier is ook een terminal

De terminal was trouwens nooit alleen de hardware. Als iemand anders je de machine verkoopt en bepaalt wat hij mag doen, zit je ook aan een terminal, alleen is deze toevallig van jou.

Dat probleem waren de tv-mensen uit deel 1 eigenlijk aan het oplossen, en hetzelfde probleem zat achter de muissoftware die niet meer opstartte omdat er een certificaat was verlopen. De hardware was van hen, de regels niet.

Kijk vanuit die hoek eens naar Apple. In juni 2024 kondigde Apple Apple Intelligence aan, met verwerking op het apparaat zelf als hoeksteen en Apples eigen servers voor de rest (plus een koppeling met ChatGPT voor sommige vragen). Ik ken de roadmap van Apple niet en ik ga er ook niet naar gissen. Maar de prikkel is makkelijk te zien: als de laag waarin mensen hun werk doen van een modelbedrijf is, wordt de iPhone de driver daaronder. Het model op het apparaat zetten is één manier om die laag zelf te houden.

Wat er deze keer anders is

De meeste eerdere bewegingen naar de mens gingen over hardware. Je kreeg je eigen processor, toen je eigen schijf, toen je eigen telefoon.

Deze keer is de abstractie taal. Als de interface een beschrijving is van wat je wilt, maakt het minder uit op wiens chip het draait. Wat je moet bezitten, is de intentie (wat je vroeg en waarom), de data waar het mee werkt, en de lijm tussen je tools. Die lijm kreeg in november 2024 een standaard, toen Anthropic het Model Context Protocol als open source vrijgaf. Zo praten mijn notities, agenda en to-do’s met het model dat ik gebruik, en dat model zou ik kunnen wisselen zonder de rest opnieuw aan te sluiten.

En mensen wachten niet op toestemming. Volgens de Work Trend Index 2024 van Microsoft en LinkedIn neemt 78% van de AI-gebruikers zijn eigen AI-tools mee naar het werk, en Microsoft presenteerde dat als een datarisico. Daar is de VisiCalc-rij weer, alleen met een chatvenster in plaats van een Apple II.

Het centrum komt terug

Als de lijst iets laat zien, is het dat het centrum altijd terugkomt. Meestal neemt het dan de dingen mee waar de thuiskant slecht in was: back-ups, audittrails, iemand die je kunt bellen als het stukgaat, een manier om zeker te weten dat de getallen in de spreadsheet kloppen. Dat heet governance, en de meeste bewegingen terug naar het centrum kwamen er omdat mensen dat echt nodig hadden.

Dus ik denk niet dat het personal OS het eindstation is. Ergens is een bedrijf al aan het uitzoeken hoe het terughaalt wat zijn mensen thuis met agents hebben gebouwd. Of het dat goed doet, of het eerst gaat verbieden, daar gaat deel 3 over.

Kees

Bronnen

MAKE YOUR CASE.

If this poked at something you're building: talk to me.