Op-Edartificial-intelligence10 min

Schaduw-IT is de roadmap

Een donker kantoor 's nachts, een bureaulamp verlicht een oude computer met een spreadsheet op het scherm

Deel 3 van The Personal OS: de AI die je mensen van huis meenemen kost iets, en is toch de beste kaart van wat ze nodig hebben. Wat je in plaats van licenties moet bezitten, en drie vragen voor het volgende directieoverleg.

Table of Contents

In DutchThe Dutch version of Shadow IT is the roadmap.

Deel 2 eindigde bij een bedrijf dat ergens probeert terug te halen wat zijn mensen met agents hebben gebouwd, en de vraag of het dat eerst gaat verbieden. Dit deel gaat over hoe je dat goed doet. Ik heb het geschreven voor de mensen die beslissen welke software een bedrijf koopt, dus er staan meer cijfers in en minder badkuip.

De spreadsheet kwam met een rekening

In deel 2 noemde ik VisiCalc mijn favoriete regel in de tabel: mensen namen hun Apple II mee naar kantoor, rekenden zelf, zonder op de automatiseringsafdeling te wachten, en zo werd de spreadsheet van buiten naar binnen de ruggengraat van de financiële afdeling. Wat ik er niet bij vertelde, is de rekening.

In 2012 verloor het Chief Investment Office van JPMorgan minstens 6,2 miljard dollar op de trades die bekend werden als de London Whale (Amerikaanse Senaat, 2013). Volgens het eigen onderzoeksrapport van de bank draaide het nieuwe risicomodel op een reeks Excel-sheets die met de hand werden gevuld, door data van de ene sheet naar de andere te kopiëren en te plakken. Eén stap deelde door een som waar de modelleur door een gemiddelde wilde delen, en dat drukte de volatiliteit waarschijnlijk met een factor twee (JPMorgan Management Task Force, januari 2013).

In april 2013 probeerde Thomas Herndon aan UMass Amherst een beroemd paper van Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff na te rekenen, het paper dat politici aanhaalden als bewijs dat staatsschuld boven 90% van het bbp de groei smoort. Samen met Michael Ash en Robert Pollin vond hij een fout in het werkbestand waardoor vijf landen er helemaal uit vielen: Australië, Oostenrijk, België, Canada en Denemarken. Eerlijk is eerlijk: die fout verklaarde maar een klein deel van het verschil; het meeste kwam door weggelaten data en een rare weging. Gecorrigeerd kwam de gemiddelde groei van landen met een schuld boven 90% van het bbp uit op 2,2% in plaats van -0,1% (Herndon, Ash en Pollin, april 2013).

Daarna heeft niemand de spreadsheets weer afgepakt (ik ken geen financiële afdeling die dat had laten gebeuren). Om IT heen bouwen heeft altijd iets gekost, en ik vind dat het nog steeds de moeite waard was om het in goede banen te leiden in plaats van het te verbieden.

Wat ik heb gebouwd

Bij een bedrijf waar ik mee werk, was er geen oplossing voor vertaalbeheer. Wat er wel lag, was een requirements-traject dat maanden duurde en architectuurwerkgroepen die discussieerden over welke vertaalsoftware ze moesten kopen. Dus heb ik er zelf een gebouwd, bovenop de bestaande code-repositories en op de eigen infrastructuur van het bedrijf.

Hetzelfde heb ik gedaan met een CRM-sync, en met een trial-setup die het CRM aan de klantportalen koppelt. Die trial-setup verving de tutorials en trainingen over hoe je een klanttrial opzet.

Alle drie zijn gebouwd met Claude en OpenSpec, dus eerst de spec, daarna de code. De spec is gewoon tekst die iedereen kan lezen en kan aanvechten voordat er ook maar één regel code is. Daar is zo’n maandenlang requirements-traject eigenlijk voor (waarom het opschrijven inmiddels het meeste werk is, lees je hier in het Engels). Alleen ging de discussie hier over iets wat al draaide.

Als ik het in dit stuk over schaduw-IT heb, hoor ik er dus zelf ook bij.

Ik ben geen uitzondering

Microsoft en LinkedIn ondervroegen voor de Work Trend Index 2024 31.000 kenniswerkers in 31 markten, en 78% van de AI-gebruikers nam eigen tools mee naar het werk. Dat cijfer noemde ik al in deel 2; het is nu twee jaar oud, en ik durf te wedden dat het niet gedaald is.

Een jaar later publiceerde het NANDA-project van MIT The GenAI Divide (de link van MIT zelf stuurt inmiddels door, dit is een kopie). Maar 40% van de bedrijven zei een officieel LLM-abonnement te hebben gekocht, terwijl medewerkers bij meer dan 90% van de ondervraagde bedrijven regelmatig persoonlijke AI-tools voor hun werk gebruikten. In hetzelfde rapport bleven de meeste AI-pilots steken “with no measurable P&L impact”, dus zonder meetbaar effect op de winst-en-verliesrekening, en kreeg 95% van de organisaties er niets voor terug. De steekproef is klein (interviews met 52 organisaties, 153 ondervraagde leidinggevenden, een analyse van zo’n 300 openbare AI-initiatieven), en de auteurs zeggen zelf dat hun cijfers alleen een richting aangeven, dus ik zou ze niet als harde cijfers in een directiestuk zetten. In hun steekproef was het onofficiële spoor wel meer dan twee keer zo wijdverbreid als het officiële.

Het risico, serieus genomen

Als je CISO bent, zat je op deze alinea te wachten. In maart 2023, een paar weken nadat ze ChatGPT mochten gebruiken, plakten engineers bij de chipdivisie van Samsung de broncode van twee interne programma’s en het transcript van een vergadering erin (Economist Korea, 30 maart 2023). In mei verbood Samsung de mensen in een van zijn grootste divisies voorlopig om generatieve AI te gebruiken (Bloomberg, 2 mei 2023). Data die het pand verlaten, beslissingen die niemand kan terugvinden, geen audittrail: dat is allemaal echt, en een deel van wat mensen thuis bouwen, zal net zo fout zijn als die spreadsheet van Reinhart en Rogoff.

Mijn eigen fout was een andere, en ik denk dat het de meest voorkomende is. Ik heb een paar van die tools op een privédomein van mezelf gezet. Als ik morgen wegga, draait er bij dat bedrijf iets dat aan een adres hangt dat van mij is. Ik had dus zelf het eigendom en de continuïteit op het spel gezet (niet mijn handigste moment).

Dat is het probleem met een verbod. Het neemt de reden niet weg waarom mensen naar die tool grepen, dus verhuist het gebruik naar de telefoon en de laptop thuis, waar niemand het meer ziet. Zicht houden op het gebruik werkt wel, en met een verbod raak je juist dat zicht als eerste kwijt.

Waarom de licentie per gebruiker wankelt

De meeste bedrijfssoftware wordt per gebruiker verkocht. Met een seat betaal je voor toegang tot een scherm: één persoon, één login, één licentie erbij. Dat werkt zolang het werk op dat scherm gebeurt.

En dat werk verhuist. Als één persoon met een paar agents doet waar vroeger drie mensen voor nodig waren, of als het werk via een API loopt zonder dat iemand inlogt, zegt het aantal seats niets meer over de waarde. Leveranciers passen hun prijsmodel daar al op aan. Intercom vraagt voor zijn Fin-agent 0,99 dollar per uitkomst, bijvoorbeeld een gesprek waarin de klant na Fins laatste antwoord geen hulp meer vraagt (Intercom). Salesforce begon Agentforce in 2024 met 2 dollar per gesprek, en voegde in mei 2025 Flex Credits toe van 0,10 dollar per actie (Salesforce, september 2024; mei 2025). Bij geen van beide prijsmodellen maakt het uit hoeveel mensen hebben ingelogd, en als de leverancier per uitkomst rekent, wil ik ook de uitkomst kopen.

In december 2024 zei Satya Nadella in de BG2-podcast dat bedrijfsapplicaties “essentially CRUD databases with a bunch of business logic” zijn, dat “the business logic is all going to these agents”, en dat ze in het agent-tijdperk waarschijnlijk allemaal in elkaar klappen (“probably where they’ll all collapse”) (BG2, 12 december 2024). Hij had het toen over Dynamics, van Microsoft zelf.

Rond de overgang van januari naar februari 2026 gaf de beurs hem een weekje gelijk. Anthropic, ja, het bedrijf achter het model waarmee ik deze serie schrijf, bracht een juridische plug-in uit voor zijn desktop-agent Claude Cowork, en software- en IT-dienstenaandelen verloren in zes handelsdagen 830 miljard dollar aan beurswaarde (Reuters, 4 februari 2026). Marc Benioff, die zo’n beetje de meeste seats ter wereld verkoopt, antwoordde op 25 februari in de kwartaalcall van Salesforce: “We have been through many SaaS apocalypses”, en “the apps aren’t gone away” (Salesforce Q4 FY26).

Ik denk dat ze allebei gelijk hebben, over verschillende delen van de stack. In mijn eigen geval is het CRM er nog gewoon, en de tutorial over hoe je erdoorheen klikt is verdwenen.

Wat je wel moet bezitten

Als de seat het verkeerde is om te kopen, is de nuttigere vraag wat je moet houden. Ik zou de datalaag houden, de koppelingen tussen tools, en het recht om weg te gaan.

Met de datalaag bedoel ik je klanten, je contracten, je vertalingen, in een vorm die je kunt lezen zonder de app van de leverancier. Koppelingen zijn de lijm tussen je tools, en die zou ik bouwen op een open standaard zoals het Model Context Protocol (meer daarover in deel 2, en in mijn Engelstalige stuk over de veertien MCP-servers achter mijn eigen setup), zodat je aan de andere kant van model kunt wisselen. Het recht om weg te gaan klinkt abstract tot het geld kost. Nadat Broadcom in november 2023 VMware had overgenomen, stopte het met de verkoop van eeuwigdurende licenties en van supportverlengingen daarvoor, en moesten klanten over op abonnementen (VMware, januari 2024). AT&T stapte later naar de rechter, en in een van de e-mails die AT&T daarbij indiende, staat over het aanbod van Broadcom: “This proposed annual increase of +1,050% in one year is extreme” (AT&T, processtuk 2024; The Register).

Hoe dat er concreet uitziet

Om dit in goede banen te leiden heb je vier dingen nodig, en ze passen op één A4’tje.

  • Eén eigenaar. Een naam, geen commissie, iemand die weet wat er gebouwd is en bij wie je met vragen terechtkunt.
  • Gelogde in- en uitvoer. Welk model er draaide, welke data erin gingen, wat eruit kwam. Dat is de audittrail die de CISO wilde.
  • Een vast maandelijks AI-budget per team, in plaats van meer licenties. Het team beslist waar het aan opgaat, en jij ziet wat ze kiezen.
  • Een overstapregel. Zodra anderen van een tool afhankelijk zijn, verhuist die naar een bedrijfsdomein met een eigenaar uit het bedrijf. Die regel had ik nodig voor mijn eigen fout, en ik had hem niet.

Deel 4 komt volgende week dinsdag en gaat over hoe je zover komt dat je kunt vertrouwen op wat deze tools doen. Deel 1 en deel 2 zijn er nu ook in het Nederlands.

Drie vragen voor het volgende directieoverleg

  1. Welke van onze processen bestaan alleen als iemands prompt?
  2. Wat zou het ons kosten om bij onze grootste SaaS-leverancier weg te gaan?
  3. Wie hier aan tafel heeft deze maand iets gebouwd met een agent?

Kees

Bronnen

MAKE YOUR CASE.

If this poked at something you're building: talk to me.